Vitr namazı: mahiyyəti, statusu və qılınma qaydası

Mahiyyəti və əhəmiyyəti

Vitr namazı (ərəb. “vitr” — tək) – gecə namazından (İşa) sonra və sübh namazının (Fəcr) vaxtı girənədək qılınan, rükətlərin sayı tək olan əlavə ibadətdir. O, müəkkəd sünnə sayılır — yəni Peyğəmbərimiz ﷺ-in davamlı etdiyi sünnədir və o, səfərdə belə onu tərk etmirdi. İmam Əbu Hənifə isə vitri vacib hesab etmişdir. Hədisdə buyurulur:

“Həqiqətən, Allah Vitrdir (Təkdir) və vitr (tək) olanı sevir. Ey Quran əhli, vitri qoruyun!” (ət-Tirmizi).

Qılınma vaxtı

Vitr namazının vaxtı İşa namazından sonra başlayır və Fəcr namazının vaxtı girənədək davam edir.

Ən fəzilətli vaxt gecənin son üçdə biridir. Hədisə əsasən, bu vaxt namazın “şahid mələkləri” olur və xüsusi bərəkət zamanıdır.

Praktik tövsiyə:
Əgər gecənin son üçdə birində oyanacağına əminlik varsa — vitr o vaxt qılınar. Əgər əminlik yoxdursa — İşa namazından sonra yatmazdan əvvəl qılmaq daha münasibdir.

Statusu: sünnə, yoxsa vacib?

Əksər alimlər — malikilər, şafiilər və hənbəlilər — vitri müəkkəd sünnə sayırlar, yəni çox tövsiyə edilən, lakin fərz olmayan ibadət.

İmam Əbu Hənifə və Hənəfi məzhəbi isə vitri vacib hesab edir.

Fərqə baxmayaraq, alimlər yekdilliklə bildirirlər ki, vitr yüksək statusa malikdir və şüurlu müsəlmanın onu davamlı şəkildə tərk etməsi doğru deyil.

Qılınma qaydası: rükət sayı və metodlar

Ən çox yayılmış və fəzilətli olan qılınma forması — üç rükət vitrdır. Bunun iki məqbul üsulu var:

Birinci üsul (üstün sayılır): 2 + 1 rükət

1. Əvvəl iki rükət qılınır (Fəcrin iki rükəti kimi),
2. Salam verilir (“Əs-sələmu aleykum…”),
3. Sonra niyyət edilərək ayrıca bir rükət qılınır.
   
   

Bu mənada vitr üç rükətli məğrib namazından aydın şəkildə ayrılır.

İkinci üsul: 3 rükət fasiləsiz, salamsız

1. Məğribə oxşar qılınır,
2. Lakin mühüm fərq — ikinci rükətdən sonra təşəhhüdə oturulmur,
3. İkinci səcdədən sonra birbaşa üçüncü rükətə qalxılır.
   
   

Üç rükətli vitr qılındıqda hər rükətdə Fatihədən sonra oxunması müstəhəb olan surələr:

1. 1-ci rükətdə — “Əl-A’la”,
2. 2-ci rükətdə — “Əl-Kafirun”,
3. 3-cü rükətdə — “Əl-İxlas”.
   
   

Dua əl-Qunut: mahiyyəti və ixtilaflar

Dua əl-Qunut — vitr namazının son rükətində oxunan xüsusi duadır. Onun oxunması barədə alimlər arasında fərqli görüşlər mövcuddur:

Hənəfi məzhəbi üzrə:

1. Dua Qunut vacibdir,
2. İlin bütün günlərində vitr namazında oxunur,
3. 3-cü rükətdə rükuya getməzdən əvvəl oxunur,
4. Əsas mətn: “Allahummə innə nəstə’inu kə…” (“Ey Allah! Səndən kömək istəyirik…”).
   
   

Şafii məzhəbi üzrə:

1. Dua Qunut sünnədir,
2. Yalnız Ramazanın ikinci yarısında oxunur,
3. 3-cü rükətdə rükudan qalxandan sonra oxunur,
4. Mətn: “Allahummə-hdini fi mən hədeyt…” (“Ey Allah! Məni hidayət verdiklərinlə birlikdə hidayət et…”).
   
   

Qunut barədə vacib qeydlər:

1. Duanı oxumaqda əlləri qaldırmaq müstəhəbdir.
2. Əgər qiraəti bilmirsə — başqa dua oxumaq olar, məsələn:
   “Rabbənə ətinə fid-dunya həsənətən…”
3. Məşru duadan sonra istənilən dildə şəxsi dualar etmək caizdir.
   
   

Praktik hökmlər və tez verilən suallar

Niyyət (niyyah):
2+1 üsulunda əvvəl 2 rükətə, sonra 1 rükətə ayrı niyyət edilir. Niyyət qəlbdə olur.

Vitr tərk edilərsə:
Onu qaza etmək lazımdır. Əksər alimlərə görə qaza cüt rükətlə edilir (məs: bir rükət əvəzinə iki, üç rükət əvəzinə dörd). Gün ərzində, zöhrə qədər qılmaq daha fəzilətlidir.

Səfərdə olan şəxs (müsafir):
Müsafir namazları birləşdirərsə (məğrib və işanı), vitr işadan sonra qılınır, mütləq zamanın daxil olmasını gözləməyə ehtiyac yoxdur.

Camaatla qılınma:
Vitr əsasən fərdi qılınır. Camaatla qılmaq yalnız Ramazan ayında, təravihdən sonra tövsiyə olunur.

Zikr:
Vitrdən sonra 3 dəfə “Subhənəl-Məlikil-Quddus” demək sünnədir, üçüncü dəfə uzadaraq demək müstəhəbdir.

Vitr qılındıqdan sonra nafilə:
Gecənin əvvəlində vitr qılınsa belə, sonradan nafilə (məs: təhəccüd) qılmaq olar.
Lakin eyni gecə ikinci dəfə vitr qılmaq olmaz.

Alimlər yekdilliklə bildiriblər ki, könüllü (nafilə) ibadətlərin savabı, o cümlədən vitr, yalnız fərz ibadətləri yerinə yetirən kimsəyə tam yazılır. Əks halda, könüllü ibadətlər Qiyamət günü fərz ibadətlərdəki nöqsanları tamamlamaq üçün istifadə olunacaq.